2025.08.14
Wspomnienie o Saturninie Tomaszu Lityńskim (1840-1927)
We czwartek, 14 sierpnia 2025 r. spotkaliśmy się przy grobie dh. prezesa Adama Pytla (1856-1928), gdzie na Jego nagrobku umieściliśmy tabliczkę informującą o tym, że w tym grobie spoczywa również Saturnin Tomasz Lityński (1840-1927), powstaniec styczniowy z 1863 r., właściciel dóbr ziemskich, pisarz szpitala powszechnego w Sanoku.
O fakcie takiego pochówku dowiedzieliśmy się od zajmującego się historią Sanoka, Piotra Paszkiewicza. Przygotowaniem i umieszczeniem tabliczki na nagrobku zajęła się dh. wiceprezes Barbara Milczanowska.
Dziękujemy za wykonaną pracę dotyczącą porządkowania ważnych spraw, dotyczących ludzi Sanoka.
Bronisław Kielar
SATURNIN LITYŃSKI – powstaniec styczniowy (1863)
Saturnin Tomasz Lityński wywodził się z rodziny szlacheckiej herbu Sas. Urodził się około 1840 roku i był synem Tomasza i Wilhelminy(x1). Został właścicielem dóbr ziemskich na obszarze Królestwa Polskiego Kongresowego, w tym majątku w Brześciu(x2). Był uczestnikiem powstania styczniowego.
Od około 1881 do końca życia był żonaty z Eudoksją z domu Kuźma, z którą pod koniec XIX wieku zamieszkiwał w Posadzie Sanockiej i miał synów tam urodzonych: Telesfora (ur. 5 stycznia 1887, zm. 14 grudnia 1888) i Czesława (ur. 9 lipca 1889, pisarz rządowy, zm. 7 marca 1911)(x3). Pod koniec lat 80. był emerytowanym pisarzem szpitala powszechnego w Sanoku.
Do końca swoich dni mieszkał w Sanoku, a zmarł już w latach niepodległej Rzeczypospolitej 17 lutego 1927 roku w wieku około 86-87 lat(x4). W krótkiej notce na łamach krakowskiego dziennika „Głos Narodu” zawiadamiającej o jego śmierci podano, że odznaczał się niezwykle pięknym i szlachetnym charakterem(x5). Został pochowany w dzielnicy I starego cmentarza przy ulicy Rymanowskiej, a według numeracji zanotowanej w księdze cmentarnej przeznaczono dla niego połowę miejsca na grób, w którym przeszło rok później spoczął profesor gimnazjalny, działacz sokoli oraz burmistrz Sanoka, Adam Pytel(x6). Na nagrobku tegoż zarówno w pierwotnym stanie, jak również po dokonanej w 2020 roku renowacji nie umieszczono informacji o Saturninie Lityńskim.
Źródła: Piotr Paszkiewicz „Związani z Sanokiem i powstaniem styczniowym”. „W 160. Rocznicę Insurekcji 1863”.
x1 Imiona rodziców Saturnina Lityńskiego ustalono w oparciu o wymieniane poniżej wpisy w sanockich księgach parafialnych. Według innego źródła niezidentyfikowany Saturnin Lityński herbu Sas od 1867 był żonaty z Walerią Łączyńską.
X2 Nekropolia, w „Głos Narodu”, nr 74, 19 marca 1927, s.5. W sanockich źródłach podawano nazwę Bereście, zob. Księga pochowanych 1895 – 1952, s.217.
x3 Księga chrztów 1882 – 1892, s. 125 ( poz.6), 215 (poz.138). Księga zmarłych 1878-1904. S. 152 ( poz. 164). Księga zmarłych 1904- 1934, s. 113 (poz. 28 ). Księga pochowanych 1895 -1952, s. 72 (poz. 1067).
x4 Księga zmarłych 1904-1934, s. 318 (poz. 21). W tymże wpisie w księdze parafialnej podano wiek 86 lat, natomiast zarówno w księdze cmentarnej, jak i w „Glosie Narodu” zanotowano wiek 87 lat, zob. Księga pochowanych 1895- 1952, s. 217 (poz.3228).
x5 Nekropolia, w: „ Głos Narodu”, nr 74, 19 marca 1927, s 5.
X6 Tamże . Księga pochowanych 1895-1952, s. 221 (poz. 3280).